ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ «Ο ΛΥΚΟΣ ΕΙΝΑΙ ΑΘΩΟΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ» |

Γράφει ο/η Καλλιόπη Δράκου
29.09.08

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ...Από μικρός συνήθιζε να λέει ιστορίες πριν μάθει να τις γράφει και πολλές τις κρατούσε κρυφές, εκεί καλά φυλαγμένες στη μυθοπλασία. Οι ιστορίες του Δημήτρη Κούνδουρου είναι σχεδόν πάντα καθρέφτισμα της πραγματικότητας.Μιλήσαμε για τις «Γυναίκες Χωρίς Πρόσωπο», το τελευταίο βιβλίο του που αναφέρεται «στο ταξίδι κάποιων γυναικών από το φως στο σκοτάδι και πάλι πίσω στο φως ακόμη και αν αυτό γίνεται μέσα από μια ονειρική πραγματικότητα».

Το βιβλίο του το διάβασα το καλοκαίρι. Αν και το θέμα δεν ήταν και τόσο ευχάριστο δεν σκέφθηκα στιγμή να τ'αφήσω ίσως γιατί η γραφή του προσεγγίζει με ιδιαίτερο τρόπο τη γυναικεία ψυχολογία. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι «παρά τις όποιες διαφορές ανάμεσα στα δυο φύλα, βαθύτερα στο υπόβαθρο της συνείδησης, κάτω απ'το επίπεδο του συνειδητού οι ρίζες είναι κοινές». Με ευαισθησία και προσοχή επεξεργάζεται έννοιες όπως: τρόμος, ανασφάλεια, θυμός, φόβος, φθορά, θάνατος.

Κατά τη διάρκεια της συγγραφής τα συναισθήματά του ήταν ανάμεικτα, σκοτεινά και αισιόδοξα. Δεν διστάζει να «παίξει» με τον χρόνο, παρόν και παρελθόν, ένα εγχείρημα δύσκολο και ταυτόχρονα προκλητικό. Δεν έχασε την πλοκή σ'αυτό το πισωγύρισμα γιατί θεωρεί ότι «πάντα το παρελθόν αναδύεται και επηρεάζει το παρόν, αναμνήσεις ξεχασμένες και βασανιστικές, ξεπηδούν στο μυαλό μας απροσκάλεστες». Για κείνον είναι απαραίτητο στη ροή του μύθου να συνυπάρχουν άλματα. Ο χρόνος του δεν έχει σταθερό ρυθμό, διαστέλλεται ή επιταχύνεται ανάλογα με τις ανάγκες της ιστορίας.

Επιλέγει να ονειρεύεται με τα μάτια ανοιχτά έστω και αν στις μέρες μας είναι θέμα αυτοσυντήρησης να είσαι «χοντρόπετσος»।Για την αποκάλυψη μιας όψης αυτής της τρέλας και της παράνοιας αυτής της λογικής έγραψε για τις δικές του «γυναίκες» που θα τις αγαπήσετε αν τις γνωρίσετε όπως και εγώ!
...................................................................................................................................................

Πότε αισθανθήκατε τα πρώτα σκιρτήματα συγγραφής;

Έλεγα ιστορίες πριν μάθω να τις γράφω. Και ασφαλώς σκάρωνα περισσότερες στο μυαλό μου, που τις κρατούσα κρυφές. Είμαι ένας άνθρωπος που αισθάνομαι σαν στο σπίτι μου στο χώρο της μυθοπλασίας. Αν και οι ιστορίες μου είναι σχεδόν πάντα καθρέφτισμα της πραγματικότητας. Συχνά σ' ένα καθρέφτη παραμορφωτικό.

Στο βιβλίο σας «Γυναίκες χωρίς πρόσωπο» χρησιμοποιείτε στοιχεία και της επιστήμης σας της γεωλογίας. Πόσο εύκολο ήταν αυτό το πάντρεμα;

Στο μυθιστόρημα, όπως άλλωστε στο θέατρο και τον κινηματογράφο, χρειάζεται ένα σκηνικό μέσα στο οποίο θα εξελιχθεί η ιστορία. Το σκηνικό αυτό είναι μια ακόμη ισοδύναμη με τους ήρωες περσόνα στη ροή του έργου. Έχει το δικό του ρόλο και μάλιστα πολύ σημαντικό. Στο συγκεκριμένο βιβλίο, η αφήγηση αναφέρεται στο ταξίδι κάποιων γυναικών από το φως στο σκοτάδι, και πάλι πίσω στο φως, ακόμη και αν αυτό γίνεται μέσα από μια ονειρική πραγματικότητα. Η προηγούμενη εργασία μου με την ιδιότητα του γεωλόγου, με εφοδίασε με ανεπανάληπτες εμπειρίες στην καρδιά της γης, στο σκοτάδι των στοών. Χρησιμοποίησα αυτές τις εμπειρίες σαν ένα κατάλληλο σκηνικό για τις στιγμές που η Στέλλα πρέπει να καθαρθεί στον κάτω κόσμο, πριν επιστρέψει στο φως. Αυτή η διαδρομή στο σκοτάδι είναι ταυτόχρονα μια διαδρομή σ' ένα σκευοφυλάκιο ιστορίας, καθώς και, παράλληλα, σε μια μυστική ζωή ανθρώπων - τερμιτών. Σ' ένα χώρο – μήτρα από τον οποίο θα ξαναγεννηθεί η ηρωίδα. Παρά τις όποιες δυσκολίες νομίζω ότι ο χώρος αυτός αγκάλιασε με αγάπη τη Στέλλα.

Στη γραφή σας προσεγγίζετε τη γυναικεία ψυχολογία. Πως επιτυγχάνεται αυτή η διαδικασία;

Δεν είμαι ψυχολόγος και δεν μπορώ να εκφραστώ για την γυναικεία ψυχολογία χωρίς τον κίνδυνο να φανώ απλοϊκός. Η προσέγγιση συντελέστηκε διαφορετικά. Προκειμένου να περιγράψω τις αντιδράσεις των γυναικών στις τραγικές καταστάσεις που βιώνουν, αντλώ μέσα από τις δικές μου προσωπικές εμπειρίες, και όταν αυτό δεν είναι δυνατόν, προσπαθώ να κατανοήσω, να ζήσω μέσα στην εικονική πραγματικότητα τους. Μου έχουν πει πόσο καλά γνωρίζω τη γυναικεία ψυχή. Θα έλεγα ότι παρά τις όποιες διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα, βαθύτερα στο υπόβαθρο της συνείδησης, κάτω απ' το επίπεδο του συνειδητού, οι ρίζες είναι κοινές. Οι τρόμοι, οι ανασφάλειες, ο φόβος, κυρίως, της φθοράς και του θανάτου.

Αφορμή για το βιβλίο σας ήταν δημοσιεύματα εφημερίδας για την «καταναγκαστική πορνεία». Ποια ήταν τα συναισθήματά σας κατά τη διάρκεια της συγγραφής;



Όπως ανέφερα προηγουμένως, έπρεπε να «βιώσω» εικονικά, να κατανοήσω, αυτές τις ιστορίες, τις πραγματικότητες, γεγονός εξαιρετικά δύσκολο, ιδιαίτερα αν σκεφτεί κανείς ότι ο χρόνος γραφής του βιβλίου ήταν κάποια χρόνια. Και αυτό δεν μπορούσε να είναι επιφανειακό, γιατί τελικά θα οδηγούσε σ' ένα κάλπικο και ψεύτικο αποτέλεσμα.

Συνολικά τα συναισθήματα μου κατά τη διάρκεια της συγγραφής, χαρακτηριζόταν από μια παλέτα αποχρώσεων από τα σκοτεινά και δυσοίωνα ως τα φωτεινά και αισιόδοξα. Κάποιοι τόνοι όμως επικράτησαν. Όπως και στο κείμενο. Αυτός άλλωστε ήταν ο σκοπός μου. Το γεγονός ότι αφορμή, …μια από τις αφορμές, υπήρξαν δημοσιεύματα εφημερίδας, με ανάγκασε να αναρωτηθώ, πόσο αβασάνιστα διαβάζουμε κάποιες γραμμές, χωρίς να σταματήσουμε να σκεφτούμε τι βρίσκεται πίσω τους. Ποια πραγματικότητα κρύβεται σε μια περιγραφή κάποιου ρεπορτάζ.

Είπα λοιπόν, … για να δούμε, πως άραγε οι γυναίκες αυτές βιώνουν την προσωπική τους περιπέτεια, την καθημερινότητα που αναφέρεται στο κείμενο του ρεπορτάζ. Έτσι γράφτηκαν οι «Γυναίκες χωρίς πρόσωπο».

Ποια μηνύματα θέλετε να περάσετε;

Το βιβλίο δεν χαρακτηρίζεται από ένα διδακτισμό, από μια πρόθεση να εκμαιεύσει επιφανειακά συναισθήματα «ελέους» ή «συμπάθειας». Αναρωτήθηκα, …βρισκόμαστε μπροστά σ' ένα φριχτό φαινόμενο, ένα καρκίνωμα του πολιτισμού που μας γυρνά αιώνες πίσω, κι όμως η κοινωνία, άνθρωποι, πιστεύω, καλοπροαίρετοι κατά τα άλλα, υποκρίνονται ότι το αγνοούν, ή το αντιμετωπίζουν με ανέκδοτα για ουκρανές και ρωσίδες, και εν τέλει μεγάλο μέρος των ανδρών χρησιμοποιεί αυτές τις γυναίκες. Επιπλέον στις επαρχιακές πόλεις, και όχι μόνο, η κοινή γνώμη υποστηρίζει τους σωματέμπορους. Τι συμβαίνει; Θύμωσα κατά κάποιο τρόπο. Σκέφτηκα ότι κάποιος έπρεπε να μιλήσει για την καθημερινότητα αυτών των γυναικών, για την ιστορία τους, για την φρίκη που αντιμετωπίζουν. Πιστεύω ότι αν οι άνθρωποι κατανοήσουμε τη φρίκη και την οδύνη που κρύβεται πίσω απ' αυτές τις γυναίκες, θα μπορέσουμε να τις αντιμετωπίσουμε διαφορετικά. Το σαρκοφάγο ζώο γίνεται βίαιο, επειδή αγνοεί τον πόνο που προξενεί στο θύμα του. Ίσως, νομίζω, και ο συγκεκριμένος «άντρας-χρήστης» αντιδρά με παρόμοιο τρόπο. Αν γνώριζε, ίσως η συμπεριφορά του να ήταν διαφορετική. Αυτή τη γνώση κυρίως είχα σκοπό να προβάλλω.

Στο μυθιστόρημά σας παίζετε με το χρόνο, παρόν και παρελθόν, ένα εγχείρημα δύσκολο. Δεν φοβηθήκατε μην χάσετε την πλοκή σ' αυτό το πισωγύρισμα;

Είναι νομίζω μια παρεξηγημένη ιστορία η διαδοχή «χθες - σήμερα - αύριο». Πάντα το παρελθόν αναδύεται και επηρεάζει το παρόν, αναμνήσεις ξεχασμένες ή βασανιστικές ξεπηδούν στο μυαλό μας απροσκάλεστες, βλέπουμε κάποιον που μας θυμίζει…., μυρίζουμε μια μυρωδιά που μας γυρίζει πίσω… , μια φωτογραφία … , . αλλά και για το μέλλον, όνειρα, φόβοι, δισταγμοί. Όλα σε μια τυχαία σειρά, όμως σε μια ενιαία αδιάσπαστη ολότητα εξέλιξης.

Αντίθετα η μονοδιάστατη συνεχής χρονική διαδοχή είναι εξαιρετικά απλουστευτική, αλλά και, ταυτόχρονα, παραπλανητική. Είναι, πιστεύω, απαραίτητο στη ροή του μύθου να συνυπάρχουν αυτά τα πισωγυρίσματα ή τα άλματα αν θέλετε. Τέτοια ζητήματα ο κινηματογράφος και το θέατρο, τα έχουν λύσει εδώ και δεκαετίες. Επιμένουν αν θέλετε στο μυθιστόρημα, στη χώρα μας και όχι μόνο, προς χάριν μιας «διευκόλυνσης» προς τον αναγνώστη, της δημιουργίας ενός «βατού» κειμένου. Διαφωνώ ασφαλώς. Στις «Γυναίκες χωρίς πρόσωπο» πρέπει να σας πω ότι δούλεψα πάρα πολύ το μύθο μετά την ολοκλήρωση της γραφής του κειμένου. Είχα τον φόβο που αναφέρατε. Όμως έπρεπε να γίνει κατανοητό, ότι οι γυναίκες αυτές κουβαλούσαν κάθε μια τη δική της ιστορία, ότι οι οδύνες του χθες δεν είναι εύκολο να λησμονηθούν, είναι παρούσες σαν εφιάλτες σε μια παράλληλη εσωτερική πραγματικότητα.

Στο βιβλίο ο χρόνος έχει επίσης μια διαφορετική διάσταση. Δεν έχει σταθερό ρυθμό. Διαστέλλεται ή επιταχύνεται ανάλογα με τις ανάγκες του μύθου. Παρακολουθώ δηλαδή τον υποκειμενικό χρόνο των ηρωίδων και όχι τον αντικειμενικό. Αυτό γιατί η εντύπωση των δρώμενων και των συναισθημάτων έχει διαφορετική ένταση κάθε στιγμή.

Γενικά νομίζω ότι ο χρόνος και η ροή του μύθου είναι από τα βασικά εργαλεία της αφήγησης, όπως άλλωστε η γλώσσα και η σκηνική επιλογή.

Πιστεύετε ότι υπάρχει ανδρικό και γυναικείο γράψιμο;

Θα έλεγα ότι σίγουρα υπάρχει καλό και κακό γράψιμο, ειλικρινές ή όχι … . Ασφαλώς ο συγγραφέας μέσα απ' το ξετύλιγμα του μύθου αποκαλύπτει την ψυχοσύνθεση του. Τον τρόπο που προσεγγίζει, που παρατηρεί, την πραγματικότητα. Τις ευαισθησίες του. Έτσι σε μια πρώτη προσέγγιση ασφαλώς η γυναικεία γραφή διαφέρει από εκείνη του άνδρα συγγραφέα. Όμως αυτά σε μια πρώτη προσέγγιση.

Κάτω από την επιφάνεια, εκεί που το καμίνι του ασυνείδητου πυρπολεί τους καθωσπρεπισμούς, τα ταμπού, τα κοινωνικό-θρησκευτικά «πρέπει», εκεί δεν υπάρχουν περιθώρια μεγάλων διαφορών.

Οι τρόμοι, η μάχη της επιβίωσης, ο φόβος του θανάτου, έχουν κοινή γλώσσα. Τη γλώσσα του «ανθρώπου», την ματιά του ανθρώπινου όντος.

Ποιος ο ρόλος των ονείρων στη ζωή σας;

Είναι ασφαλώς σημαντικός. Όπως και της ονειροφαντασίας, του να ονειρεύεσαι όπως λέμε, με ανοιχτά μάτια. Κάποιοι το θεωρούν ντροπή, εγώ όχι. Το ζήτημα όμως εδώ είναι νομίζω το βιβλίο. Και τα όνειρα στο κείμενο είναι επίσης σημαντικά. Όχι μόνο σαν επιβίωση των παλιών τρόμων. Μέσα στις παράλληλες ονειρικές πραγματικότητες η Στέλλα, η Μίλα, οι άλλες γυναίκες συνεχίζουν να συναντώνται, να κουβεντιάζουν. να ζουν εν τέλει. Όπως όταν ένας αγαπημένος σύντροφος που έχει φύγει εξακολουθεί να μας μιλά, να υπάρχει μέσα από την μνήμη ή την ονειροφαντασία μας. Και φεύγει πραγματικά, μόνο όταν τον λησμονούμε. Το βιβλίο μου αναφέρεται εξ ίσου στην πραγματική όσο και στην ονειρική πραγματικότητα.

Με ποιο τρόπο προσεγγίζετε τα πράγματα. Χρησιμοποιείτε συμβολισμούς;

Χρησιμοποιώ κάποιους συμβολισμούς, όταν το κρίνω χρήσιμο. Οι γαλαρίες που καταφεύγει η Στέλλα, συμβολίζουν τον «κάτω κόσμο». Ή τη μήτρα απ' την οποία αναγεννιέται όταν σώζεται. Ας θυμηθούμε την αρχαία θεότητα, τη Δήμητρα. Τον Άδη με τους νεκρούς του αλλά και τους «ζωντανούς» νεκρούς του. Επίσης ο ποντικός της γαλαρίας, ο σύντροφος Μίμης, η αλλαγή της προσωπικότητας της Στέλλας με τη Δήμητρα, κ.ο.κ.

Πιστεύετε ότι ο κόσμος σήμερα ζει με θυμωμένη ψυχραιμία, όπως αναφέρετε χαρακτηριστικά στο βιβλίο σας

Ελπίζω να είναι έτσι. Και αν δεν είναι, πιστεύω ότι κατά κει οδηγούν τα πράγματα. Αρκεί αυτός ο θυμός να έχει μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Για ένα πολιτισμό που να σέβεται τη ζωή και το φυσικό περιβάλλον. Όχι μόνο για την οικονομική τους διάσταση. Διαφορετικά αλλοίμονο!

Ο φόβος είναι κυρίαρχο συναίσθημα των ηρωίδων σας. Πιστεύετε ότι οι γυναίκες «εκτρέφουν» μεγαλύτερους φόβους από τους άνδρες;

Δεν είμαι σε θέση να απαντήσω σ' ένα τέτοιο ερώτημα. Ίσως καταδυναστεύονται από διαφορετικής ποιότητας φόβους. Πιθανόν λόγω της κοινωνικής τους θέσης, αλλά και του ιδιαίτερου βιολογικού τους ρόλου. Πιστεύω ότι ο «κατώτερος» ρόλος της γυναίκας σε σχέση με τον άντρα, ρόλος που η κοινωνία και η θρησκεία προσπαθεί, και τις περισσότερες φορές πετυχαίνει, να μπολιάσει στην ψυχοσύνθεση των γυναικών, ο ρόλος του θύματος, της εξάρτησης από τον άλλο, συντελεί σ' αυτό.

Επίσης η έμφυτη τρυφερότητα των γυναικών και, πιστέψτε με μιλώ ειλικρινά, η έμφυτη διαίσθηση που διαθέτουν οι γυναίκες, η ικανότητα να αντιλαμβάνονται την ατμόσφαιρα που αναδύεται από τα γεγονότα, δημιουργούν φόβους, εμμονές, τρόμους, συχνά μη λογικά ερμηνεύσιμους, αλλά όχι για το λόγο αυτό, λιγότερο έντονους.

Όταν βέβαια η αντικειμενική πραγματικότητα, όπως αυτή του βιβλίου, ωθεί σε μια τέτοια κατεύθυνση, τότε η κατάσταση γίνεται ανεξέλεγκτη. Στιγμές, όπως αυτή της Στέλλας στα χέρια του Χάρη, της Μίλα στο έλεος των σωματεμπόρων, της Μασάρ δέσμιας στους μισθοφόρους, για παράδειγμα, θρυμματίζουν την προσωπικότητα των θυμάτων ή στην καλύτερη περίπτωση τις αφήνουν ψυχολογικά ανάπηρες

Υπάρχουν πράγματα για τα οποία πολεμάτε με τον εαυτό σας ώστε να μην τα σκέφτεστε;

Πράγματι κάποιες φορές. Ίσως για το λόγο αυτό πολλοί υιοθετούν μια στάση απόστασης, αδιαφορίας, απ' τη φρίκη που ξεχειλίζει από τα δελτία ειδήσεων, από την καθημερινότητα μας γενικά, από τις εικόνες στην Ομόνοια, ή στην οδό Ευριπίδου για παράδειγμα. Είναι, δυστυχώς, θέμα αυτοσυντήρησης το να είσαι πλέον «χοντρόπετσος». Προσωπικά δεν διαθέτω αυτή την πολυτέλεια. Ούτε και την ψευδαίσθηση ότι το να φέρνω κάποια τέτοια γεγονότα στην επιφάνεια, είναι αρκετή δικαιολογία για να κοιμάμαι ήσυχος. Ορισμένοι επιλέγουν να υποκρίνονται ότι όλα είναι «μέλι - γάλα». Και πνευματικοί άνθρωποι, αλλοίμονο. Απομονώνονται σ' ένα «θερμοκήπιο», δημιουργούν μέσα σ' αυτό, ασχολούνται με θέματα που υπάρχουν μέσα σ' αυτό. Είναι μια στάση ζωής, νομίζω, εγωιστική και απάνθρωπη. Μάλιστα την καλύπτουν με διάφορα ιδεολογικά προσωπεία. Όσον αφορά εμένα, όπως είπα, δεν έχω την πολυτέλεια να κλείνω τα μάτια μου μπροστά στα φαινόμενα αυτά.

Ποιοι παράγοντες συντελούν ώστε «ο άνθρωπος να βγάζει στην επιφάνεια τον λύκο μπροστά στον οποίο ο αληθινός λύκος ωχριά;»

Ο λύκος είναι στην πραγματικότητα ένα αθώο πλάσμα μπροστά στον άνθρωπο. Διαθέτει τα ελαφρυντικά, αφενός ότι αγνοεί τον πόνο που προξενεί στο θύμα του, αφετέρου ότι δρα ωθούμενος από ένα μηχανισμό γραμμένο στο DNA του, που δεν του επιτρέπει να πράξει διαφορετικά.

Ο άνθρωπος όμως γνωρίζει τον πόνο του θύματος. Συχνά μάλιστα του προκαλεί «ευχαρίστηση» να προξενεί πόνο. Πόνο στις γυναίκες και στα παιδιά. Να βασανίζει φριχτά τα ζώα. Να ασκεί σεξουαλική βία. Να βασανίζει αιχμαλώτους. Πολλές φορές η κοινωνία το ενθαρρύνει. Ιερείς σε λειτουργίες προσεύχονται για να δώσουν δύναμη οι θείες δυνάμεις στους στρατιώτες να σκοτώσουν. Οι ταινίες στην τηλεόραση, ώρες μεγάλης τηλεθέασης -και από παιδιά-, προβάλλουν ταινίες παράλογης βίας, κ.ο.κ.

Ίσως κάποιες φορές μέσα απ' τη βία ο θύτης βιώνει τη μέθη της ελευθερίας να προξενεί πόνο ή θάνατο στο θύμα χωρίς κοινωνικές συνέπειες (χρησιμοποιώντας δικαιολογίες όπως του εξωτερικού ή εσωτερικού εχθρού, της αλλοδαπής γυναίκας, κ.ο.κ.). Ίσως κάποιες φορές προξενεί πόνο για να εκδικηθεί. Ή για να επιβεβαιώσει την ανωτερότητα του απέναντι στο θύμα. Συχνά η βία προέρχεται από καλά κρυμμένες αιτίες και βγαίνει στην επιφάνεια μόνο όταν πλέον αδυνατίσουν οι κοινωνικοί κανόνες δέσμευσης, όπως σε περίπτωση ασυγκράτητου θυμού, μέθης ή κατά τη διάρκεια της ερωτικής πράξης. Η άσκηση βίας μέσα στο βιβλίο αναφέρεται σε μια γκάμα διαφορετικών περιπτώσεων με κύριο, αλλά όχι αποκλειστικό θύμα, τη γυναίκα.

Θα ήθελα να κλείσουμε με την τρέλα και τη λογική και να μου αναλύσετε αυτή σας τη σκέψη που καταγράφεται στο βιβλίο σας: «Είναι τρελός όποιος νομίζει πως η τρέλα της λογικής ή λογική της τρέλας έχει όρια».

Η «απόλυτη» λογική, η συμφωνία δηλαδή με συγκεκριμένους γενικότερα αποδεκτούς κανόνες συμπεριφοράς, είναι συνάρτηση κοινωνικών και χρονικών παραμέτρων. Μεγάλο τμήμα της αμερικανικής κοινωνίας, για παράδειγμα, θεωρούσε και θεωρεί, απόλυτα λογικούς τους βομβαρδισμούς στο Βιετνάμ, την Γιουγκοσλαβία, το Ιράκ. Στα όποια θύματα έδινε ανώδυνα ονόματα, όπως «παράπλευρες απώλειες» ή «αναγκαίες θυσίες», ή ακόμη λογόκρινε την εμφάνιση σχετικών φωτογραφιών στα ΜΜΕ. Μια άλλη κοινωνία, η κοινωνία-θύμα, βίωνε την ίδια στιγμή τον παραλογισμό, τον τρόμο και τον πόνο σε όλη την γκάμα των αποχρώσεων τους. Στο Μεσαίωνα έκαιγαν τις μάγισσες εφαρμόζοντας μια «καλά» τεκμηριωμένη χριστιανική λογική. Παρόμοια λογική εφάρμοζε η Ιερά Εξέταση όταν βασάνιζε, το Βυζάντιο όταν ακρωτηρίαζε, ο Πάπας όταν έδινε συγχωροχάρτια, οι εξερευνητές πάνω στους άτυχους ιθαγενείς πληθυσμούς. Και κάποιοι πολιτισμένοι ευρωπαίοι στους δύσμοιρους δούλους τους. Ο κατάλογος δεν έχει τελειωμό.

Το ίδιο ασφαλώς και σε προσωπικό επίπεδο. Υπάρχουν σήμερα κοινωνίες που θεωρούν κοινωνικά αποδεκτό να πωλούν οι γονείς τα παιδιά τους για σεξουαλική χρήση ή για εμπόριο οργάνων. Ή, να κακοποιούν οι άντρες σύζυγοι τις γυναίκες τους. Αλλού κοινωνικές συνήθειες υποχρεώνουν τα νεαρά κορίτσια σε ακρωτηριασμό. Γυναίκες αποκλείονται από κοινωνικές δραστηριότητες. Νόμοι επιβάλλουν το λιθοβολισμό τους δημόσια. Ακόμη και εραστές που απορρίφθηκαν μπορούν να τις σημαδέψουν στο πρόσωπο με ακουαφόρτε και να μείνουν ατιμώρητοι. Αλλοίμονο, πολλές φορές νοοτροπίες κοινωνικές και προσωπικές, που εμφανίζονται λογικές ή αποδεκτές, έχουν τα χαρακτηριστικά της τρέλας και της παράνοιας.

Νομίζω η φράση που επιγραμματικά ανέφερα, ότι δηλαδή : «είναι τρελός όποιος νομίζει πως η τρέλα της λογικής ή λογική της τρέλας έχει όρια», ισχύει, παρά τα όσα κατά καιρούς αντίθετα υποστηρίζονται.

Άλλωστε για την αποκάλυψη μιας όψης της τρέλας και της παράνοιας αυτής της λογικής, νομίζω ότι έγραψα τις «Γυναίκες χωρίς πρόσωπο».

ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ: Ο Δημήτρης Κούνδουρος γεννήθηκε στο Ηράκλειο Κρήτης. Εργάστηκε για πολλά χρόνια στη Μεταλλευτική Βιομηχανία, με την ιδιότητα του γεωλόγου. Σήμερα είναι καθηγητής στη Δημόσια Μέση Εκπαίδευση. Συμμετέχει ενεργά στο οικολογικό κίνημα. Έχει εκδώσει τις ποιητικές συλλογές "Μυθογραφία", εκδόσεις Γαβριηλίδης, Αθήνα 2000, και "Τέλος Εποχής", εκδόσεις Όμβρος, Αθήνα 2002.